મેચ્યોર્ડ FD નો 10 વર્ષ સુધી દાવો ન કરવામાં આવે, તો શું પૈસા ડૂબી જશે? RBI ના નિયમો જાણો

ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) નોકરી કરતા લોકો અને સામાન્ય રોકાણકારો વચ્ચે સુરક્ષિત રોકાણ અને નિશ્ચિત વળતર માટે એક લોકપ્રિય વિકલ્પ છે. પરંતુ ઘણીવાર બેંકની નોટિસ પર ધ્યાન ન આપવા અથવા માહિતીના અભાવે લોકો FD મેચ્યોર થયા પછી પણ પોતાની રકમનો દાવો કરતા નથી. આ સ્થિતિમાં સવાલ એ થાય છે કે શું 10 વર્ષ સુધી પૈસા ન ઉપાડવાથી રકમ ડૂબી જાય છે કે પછી તેના પર વ્યાજ મળતું રહે છે?

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના નિયમો અનુસાર, મેચ્યોરિટી પછી FD ની રકમનો નિકાલ બેંકમાં નોંધાયેલા નિર્દેશો અને લાગુ શરતોના આધારે થાય છે. જો નિર્ધારિત સમયગાળા સુધી રકમ પર દાવો કરવામાં ન આવે, તો તે અનક્લેમ્ડ ડિપોઝિટની શ્રેણીમાં આવી શકે છે. 10 વર્ષ સુધી દાવો ન કરવા પર સંબંધિત રકમ ડિપોઝિટર્સ એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ (DEA) ફંડમાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે જમાકર્તાના પૈસા ડૂબી ગયા છે.

FD મેચ્યોર થયા પછી રકમનું શું થાય છે?

FD ની મુદત પૂરી થવાથી બેંક જમાકર્તાને રકમની ચૂકવણી કરી શકે છે અથવા નોંધાયેલા નિર્દેશો મુજબ ડિપોઝિટને રિન્યુ કરી શકે છે. સામાન્ય રીતે આસ્થિતિઓ બની શકે છે:

ઓટો-રિન્યુઅલ:

FD ખોલાવતી વખતે ઓટો-રિન્યુઅલનો વિકલ્પ પસંદ કર્યો હોય, તો બેંક લાગુ નિર્દેશો અને શરતો અનુસાર તેને આગળ વધારી શકે છે.

બેંક ખાતામાં રકમ ટ્રાન્સફર:

જો મેચ્યોરિટી પર ચૂકવણીનો નિર્દેશ હોય, તો બેંક પોતાની પ્રક્રિયા મુજબ રકમ રજિસ્ટર્ડ બેંક ખાતામાં મોકલી શકે છે.

મેચ્યોરિટી પછી વ્યાજ:

જો મેચ્યોરિટીની રકમની ચૂકવણી થઈ નથી. તો લાગુ RBI નિર્દેશો અને બેંકની શરતો અનુસાર તેના પર સેવિંગ્સ એકાઉન્ટના વ્યાજ દર અથવા મેચ્યોર થઈ ચૂકેલી FD ના કરાર દરમાંથી જે પણ ઓછું હોય, તેના આધારે વ્યાજ મળી શકે છે. એટલા માટે મેચ્યોરિટી પછી જૂની FD નો વ્યાજ દર સતત મળતો રહેવાની ગેરંટી નથી.

જો FD ની મેચ્યોરિટી પછી 10 વર્ષ સુધી રકમ પર દાવો ન કરવામાં આવે, તો તે અનક્લેમ્ડ ડિપોઝિટના દાયરામાં આવી શકે છે. RBI ના નિયમો હેઠળ, સંબંધિત સમયગાળો પૂરો થવા પર બેંક નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અનુસાર બાકી રકમ DEA ફંડમાં ટ્રાન્સફર કરે છે.

પરંતુ રકમ DEA ફંડમાં ટ્રાન્સફર થવાનો અર્થ એ નથી કે જમાકર્તાના પૈસા સમાપ્ત થઈ ગયા છે. જમાકર્તા અથવા તેના કાયદેસરના વારસદારનો રકમ પર દાવો કરવાનો અધિકાર જળવાઈ રહે છે. આ માટે સંબંધિત બેંકનો સંપર્ક કરવો અને નિર્ધારિત દસ્તાવેજો તથા ચકાસણીની પ્રક્રિયા પૂરી કરવી જરૂરી બને છે.

જો FD ના જમાકર્તાનું મૃત્યુ થઈ ચૂક્યું છે અને રકમ પર કોઈએ દાવો કર્યો નથી.તો નોમિની અથવા કાયદેસરના વારસદાર બેંકમાં ક્લેમ કરી શકે છે. આ માટે બેંકની માંગણી મુજબ મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર, ઓળખ સંબંધી દસ્તાવેજો અને અન્ય જરૂરી કાગળો જમા કરાવવા પડી શકે છે.

દસ્તાવેજો અને દાવાની ચકાસણી થયા પછી બેંક લાગુ નિયમો મુજબ રકમની ચૂકવણી કરે છે. એટલા માટે પરિવારના સભ્યોએ FD, બેંક ખાતાઓ અને નોમિની સાથે જોડાયેલી માહિતી વ્યવસ્થિત રાખવી જોઈએ, જેથી જરૂર પડવા પર રકમ મેળવવામાં મુશ્કેલી ન પડે.

FD રિન્યુ કરાવતા પહેલા આ 4 બાબતોનું ધ્યાન રાખો

વ્યાજ દરની તુલના કરો:

નવી FD કરાવતા પહેલા બેંકના વર્તમાન વ્યાજ દરોની તુલના તમારી જૂની FD ના દર સાથે કરો. નવી FD પર વ્યાજ પહેલાં કરતા ઓછું કે વધુ હોઈ શકે છે.

મુદતનું આકલન કરો:

FD ની મુદત તમારી નાણાકીય જરૂરિયાતો મુજબ પસંદ કરો. લાંબા સમય માટે પૈસા જમા કરતા પહેલા ભવિષ્યના ખર્ચોનો અંદાજ લગાવી લો.

જરૂરિયાત માટે રકમ ઉપલબ્ધ રાખો:

જો નજીકના ભવિષ્યમાં કોઈ ખર્ચ કે કટોકટીની સ્થિતિ માટે પૈસા જોઈતા હોય, તો પૂરી રકમ લાંબા ગાળાની FD માં રાખવાને બદલે કેટલાક ભાગને બચત ખાતામાં રાખવા અથવા અલગ-અલગ મેચ્યોરિટીવાળી FD માં વહેંચવા પર વિચાર કરી શકો છો.

ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ સામાન્ય માહિતીના ઉદ્દેશ્યથી છે. FD ના વ્યાજ, ચૂકવણી, રિન્યુઅલ અને ક્લેમ સાથે જોડાયેલા નિયમો બેંક તથા સંબંધિત યોજનાની શરતો અનુસાર અલગ હોઈ શકે છે. કોઈ નિર્ણય લેતા પહેલા તમારા બેંક પાસેથી લાગુ નિયમોની પુષ્ટિ કરો.