સંસદમાં ઐતિહાસિક ઉલટફેર: મહિલા આરક્ષણ બિલ લોકસભામાં પરાજિત, મોદી સરકારને મોટો આંચકો

ભારતીય સંસદીય ઇતિહાસમાં આજે એક દાયકા બાદ સૌથી મોટી અને અણધારી ઘટના ઘટી છે. જે મહિલા આરક્ષણ (131મું બંધારણીય સુધારો વિધેયક) બિલ પસાર થવાની પૂરી શક્યતા હતી, તે લોકસભામાં પૂરતી બહુમતી ન મળવાને કારણે પડી ગયું છે. મોદી સરકારના છેલ્લા 12 વર્ષના કાર્યકાળમાં આ પ્રથમ વખત બન્યું છે કે કોઈ મહત્વનું બંધારણીય વિધેયક સદનમાં પસાર ન થઈ શક્યું હોય.

બહુમતીનો આંકડો ન સ્પર્શી શકી સરકાર

બંધારણીય સુધારા માટે સદનમાં હાજર સભ્યોની બે-તૃતિયાંશ ($2/3$) બહુમતી હોવી અનિવાર્ય છે. આજે લોકસભામાં મતદાન દરમિયાન કુલ 528 સભ્યો હાજર હતા, જે મુજબ બિલ પસાર કરવા માટે 352 મતોની જરૂર હતી. જોકે, સરકારની તરફેણમાં માત્ર 298 મતો જ પડ્યા, જ્યારે વિરોધમાં 230 મતો નોંધાયા હતા. આમ, જરૂરી આંકડાથી 54 મતો દૂર રહી જતાં આ બિલ લોકસભામાં પરાજિત જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

‘સીમાંકન’ મુદ્દે વિપક્ષી એકતા ભારે પડી

આ પરાજય પાછળનું મુખ્ય કારણ બિલમાં રખાયેલી ‘સીમાંકન’ (Delimitation) ની શરત માનવામાં આવે છે. સરકારનો આગ્રહ હતો કે સીમાંકન બાદ જ આરક્ષણ લાગુ થશે, જ્યારે વિપક્ષી દળોએ આ શરતનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. વિપક્ષની દલીલ હતી કે સીમાંકનને કારણે દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોનું સંસદીય પ્રતિનિધિત્વ ઘટી શકે છે અને સરકાર આ બિલને માત્ર 2029ની ચૂંટણી જીતવા માટેના સાધન તરીકે વાપરી રહી છે. વિપક્ષની આ એકતા અને સત્તાપક્ષના કેટલાક સભ્યોની ગેરહાજરી સરકાર માટે ભારે પડી હતી.

ગૃહમંત્રીનો બચાવ અને ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા

ચર્ચા દરમિયાન ગૃહમંત્રીએ ખાતરી આપી હતી કે સીમાંકન એક ન્યાયી બંધારણીય પ્રક્રિયા છે અને તેનાથી કોઈ રાજ્યને નુકસાન નહીં થાય, પરંતુ તેમની આ દલીલો વિપક્ષને સંતુષ્ટ કરી શકી નહીં. હવે આ બિલ પરાજિત થતાં 2029ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મહિલાઓને 33% અનામત મળવાની આશા પર હાલ પૂરતું પાણી ફરી વળ્યું છે. હવે આગામી સમયમાં સરકાર નવા સત્રમાં આ બિલ ફરી લાવશે કે કોઈ નવો માર્ગ અપનાવશે તેના પર સૌની નજર રહેશે.