નવી દિલ્હી: દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે નાગરિકોની સુરક્ષાને લઈને એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, ‘ફૂટપાથ પર ચાલવો એ માત્ર સગવડ નથી, પણ નાગરિકોનો મૂળભૂત (મૌલિક) અધિકાર છે.’ આ સાથે જ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને તાકીદ કરી છે કે તેઓ આ અંગે એક મજબૂત કાયદો બનાવે, જેથી સ્થાનિક નગર નિગમો અને મહાનગરપાલિકાઓની જવાબદારી નક્કી કરી શકાય.
📌 ચુકાદાની મુખ્ય વાતો: વાહનો કરતાં નાગરિકોની સુરક્ષા સર્વોપરી
જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ અતુલ એસ. ચંદુરકરની ખંડપીઠે બંધારણીય હકોની વ્યાખ્યા કરતા જણાવ્યું કે:
-
બંધારણીય રક્ષણ: ભારતીય બંધારણના આર્ટિકલ 19(1)(d) (મુક્તપણે હરવા-ફરવાની સ્વતંત્રતા) અને આર્ટિકલ 21 (જીવવાનો અધિકાર) હેઠળ ફૂટપાથ પર સુરક્ષિત ચાલવાનો અધિકાર આપોઆપ આવી જાય છે.
-
પહેલો હક પદયાત્રીઓનો: રસ્તાઓ પર મોટર વાહનો લઈને ફરતા લોકો કરતાં પગપાળા ચાલનારા સામાન્ય નાગરિકોનો અધિકાર ઘણો વધારે મહત્ત્વનો છે.
-
તંત્ર સામે કેસ થઈ શકશે: જો ભવિષ્યમાં કોઈ વહીવટી તંત્ર ફૂટપાથ બનાવવામાં નિષ્ફળ જશે અથવા તેના પર દબાણો થવા દેશે, તો નાગરિકો તંત્ર સામે કાયદાકીય પગલાં ભરીને આર્થિક વળતર માંગી શકશે.
⚠️ “હવે આવું નહીં ચાલે…” : કોર્ટે સરકારી તંત્રની ઝાટકણી કાઢી
સ્થાનિક તંત્ર અને શહેરી વિકાસ સત્તામંડળોની બેદરકારી સામે આક્રોશ વ્યક્ત કરતા સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે:
“આપણું નગર પ્રશાસન અને એન્જિનિયરો માત્ર વાહનો દોડી શકે તેવા રસ્તાઓ બનાવવામાં જ વ્યસ્ત છે. આ આંધળી દોટમાં પગપાળા ચાલનારા ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય નાગરિકોને સાવ કિનારે ધકેલી દેવાયા છે. પરંતુ હવે આ મનમાની નહીં ચાલે. વાહનો માટે રસ્તા બનાવવાની સાથે જ પદયાત્રીઓ માટે સુરક્ષિત ફૂટપાથ બનાવવાની કાયદેસરની ફરજ મહાનગરપાલિકાઓ અને પંચાયતોની રહેશે.”
💔 5 વર્ષના માસૂમના મોતના કેસમાં આવ્યો ચુકાદો
આ ચુકાદો વર્ષ 2016માં બનેલી એક અત્યંત દુઃખદ માર્ગ અકસ્માતની ઘટનાના વળતર (Claim) કેસની સુનાવણી દરમિયાન આવ્યો છે. એક 5 વર્ષનો માસૂમ બાળક જ્યારે શાળાએ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે પાછળથી આવતા એક બેફામ ટેન્કરે તેને કચડી નાખ્યો હતો. જે રસ્તા પર અકસ્માત થયો ત્યાં પગપાળા ચાલવા માટે કોઈ ફૂટપાથ કે ઝીબ્રા ક્રોસિંગ જેવી પ્રાથમિક વ્યવસ્થા પણ નહોતી.
💰 હાઈકોર્ટનો નિર્ણય પલટાવી સુપ્રીમ કોર્ટે વળતર વધાર્યું
આ કેસમાં અગાઉના ચુકાદાઓને સુધારીને સુપ્રીમ કોર્ટે પીડિત પરિવારને મોટું આર્થિક વળતર આપવાનો આદેશ કર્યો છે:
-
મોટર એક્સિડન્ટ ટ્રિબ્યુનલ (MACT): ₹7.82 લાખ મંજૂર કર્યા હતા.
-
હાઈકોર્ટ: રકમ ઘટાડીને માત્ર ₹4.70 લાખ કરી નાખી હતી.
-
સુપ્રીમ કોર્ટ (આખરી નિર્ણય): હાઈકોર્ટના નિર્ણયને ભૂલભરેલો ગણાવી વળતર વધારીને ₹11,44,628 કર્યું.