હૃદયને કેવી રીતે સ્વસ્થ રાખવું, આ સવાલ આજે એવા તમામ લોકો માટે અત્યંત મહત્વનો બની ગયો છે જેઓ કાં તો દિલની બીમારીઓથી પીડાઈ રહ્યા છે અથવા તો ભવિષ્યમાં તેની ઝપેટમાં આવવાની સંભાવના ધરાવે છે. હૃદય સંબંધિત રોગો સામાન્ય રીતે ખૂબ જ ગંભીર અને જીવલેણ સાબિત થતા હોય છે. આજના આધુનિક યુગમાં ખરાબ દિનચર્યા અને બેઠાડુ જીવનશૈલીના કારણે મેદસ્વીપણું, ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગનું જોખમ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં હાર્ટ એટેક અને અન્ય કાર્ડિયાક સમસ્યાઓના કેસોમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. જો કે, તબીબી નિષ્ણાતોના મતે આપણી રોજિંદી લાઈફસ્ટાઈલમાં થોડા સકારાત્મક અને સામાન્ય બદલાવ કરીને આ જીવલેણ બીમારીઓથી સરળતાથી બચી શકાય છે.
માનવ શરીરમાં હૃદયનું સ્થાન સૌથી મહત્વપૂર્ણ અંગોમાંનું એક છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આપણી રક્તપરિભ્રમણ પ્રણાલી (સર્ક્યુલેટરી સિસ્ટમ) ના કેન્દ્રમાં સ્થિત આ અંગ સતત ધબકતું રહીને સમગ્ર શરીરમાં લોહીનું વહન કરે છે. આ રક્ત શરીરના દરેક ભાગ સુધી ઓક્સિજન અને જરૂરી પોષક તત્વો પહોંચાડવાનું ભગીરથ કાર્ય કરે છે, જ્યારે નકામો કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને અન્ય ઉત્સર્ગ પદાર્થોને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. જો આ સંવેદનશીલ અંગની યોગ્ય કાળજી લેવામાં ન આવે તો મુશ્કેલીઓ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે, તેથી જ હેલ્ધી ડાયટ દ્વારા હૃદયને સદા ધબકતું રાખવું અનિવાર્ય છે.
હૃદયની તંદુરસ્તી જાળવવા માટે ધૂમ્રપાન અને દારૂના સેવનથી કાયમ માટે દૂરી બનાવી લેવી એ પ્રથમ અને અનિવાર્ય શરત છે. સ્મોકિંગ અને આલ્કોહોલ સીધા જ બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો કરે છે અને શરીરમાં ટ્રાઇગ્લિસરાઇડનું સ્તર પણ વધારે છે, જેનાથી માનસિક અને શારીરિક તણાવ વધે છે. જ્યારે શરીરમાં સ્ટ્રેસ વધે છે ત્યારે હૃદય પર અતિશય દબાણ આવે છે જે હાર્ટ ફેલ્યોરનું કારણ બની શકે છે. આ તણાવને નિયંત્રિત કરવા માટે દૈનિક જીવનમાં યોગ અને મેડિટેશન (ધ્યાન) નો આશરો લેવો જોઈએ, જેનાથી હૃદય સ્વસ્થ રહેવાની સાથે શરીર પણ સુડોળ અને ફિટ રહે છે.
આજની સીડેન્ટરી એટલે કે શારીરિક પ્રવૃત્તિ વિનાની બેઠાડુ જીવનશૈલી હૃદયરોગના જોખમને બમણું કરે છે. એક ચોંકાવનારા અભ્યાસ અનુસાર, કોઈપણ શારીરિક હલચલ વિના સતત બે કલાકથી વધુ સમય સુધી એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવાથી હાર્ટ ડિસીઝ, ટાઇપ-૨ ડાયાબિટીસ અને કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓનો ખતરો નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે. આ ઘાતક અસરોથી બચવા માટે રોજિંદા જીવનમાં નિયમિત વ્યાયામ કે કસરતને સ્થાન આપવું અત્યંત જરૂરી છે.
દિલને સુરક્ષિત રાખવા માટે બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ પર કાબૂ રાખવો એ અત્યંત આવશ્યક પાસું છે. હાઈપરટેન્શન (ઊંચું લોહીનું દબાણ) અને હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ હૃદયની ધમનીઓને નુકસાન પહોંચાડીને હાર્ટ એટેક અને બ્રેઈન સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારે છે. જાણીતા ડાયટ એક્સપર્ટ ડૉક્ટર રંજના સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, હૃદયને દીર્ધાયુ અને તંદુરસ્ત રાખવા માટે ખોરાકમાં ટ્રાન્સ ફેટ ધરાવતી ચીજવસ્તુઓ ખાવાથી બચવું જોઈએ, કારણ કે ટ્રાન્સ ફેટ હૃદય પર ખૂબ જ માઠી અસર કરે છે અને હૃદયરોગ વધારે છે. તેના સ્થાને આહારમાં તાજા ફળો, લીલા શાકભાજી, આખા અનાજ અને ફાઈબરથી ભરપૂર પૌષ્ટિક તત્વોનો સમાવેશ કરવો જ હિતાવહ છે.
(નોંધ: ઉપરોક્ત આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય જાણકારી માટે છે. કોઈપણ બીમારી કે સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યા માટે હંમેશા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.)