45 વર્ષમાં ભાજપ કઈ રીતે બની સૌથી મોટી પાર્ટી ? ભાજપે 1980માં બીજ રોપ્યું હતું…

તારીખ 6 એપ્રિલ 1980 એ ભારતીય રાજનીતિના ઈતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ દિવસ છે. આ દિવસે ભારતીય જનતા પાર્ટીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આ દિવસે ભારતીય રાજનીતિમાં એક છોડ રોપવામાં આવ્યો હતો.. હવે 45 વર્ષ બાદ આ છોટ એક વટવૃક્ષ બની ગયું છે.. એક રાજકીય પક્ષ તરીકે ભારતીય જનતા પાર્ટીનો પાયો આ દિવસે નખાયો હોવા છતાં ભાજપના મૂળ ભારતીય જનસંઘમાં છે… જેની સ્થાપના 1951માં શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીએ કરી હતી.

મહાત્મા ગાંધીની હત્યા પછી, શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીએ હિંદુ મહાસભામાંથી રાજીનામું આપી દીધું હતુ….અને ભારતીય જનસંઘનો પાયો નાખ્યો હતો…ત્યારબાદ જનસંઘે ધીરે ધીરે ભારતીય રાજનીતિમાં પોતાની ઓળખ બનાવીને 1977માં જનતા પાર્ટીની રચના બાદ તેને આ પાર્ટીમાં ભેળવી દેવામાં આવી હતી…. પરંતુ જનતા પાર્ટી પરસ્પર દુશ્મનાવટ અને સત્તાની રાજનીતિનો શિકાર બની હતી. સર્વોપરિતાની દોડમાં જનસંઘના કાર્યકરો સમક્ષ બેવડા સભ્યપદનો પ્રશ્ન ઊભો થયો હતો. કાં તો જનસંઘના લોકો જનતા પાર્ટી છોડી દે અથવા આરએસએસ સાથેના સંબંધો ખતમ કરે.

આ મુદ્દા પર, જનસંઘના નેતાઓએ જનતા પાર્ટી છોડી દીધી અને 6 એપ્રિલ 1980 ના રોજ પાંચ વફાદારીના આધારે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ની રચના કરી. જનતા પાર્ટીની અંદરના સંઘર્ષને કારણે 1979માં સરકાર પડી અને ત્યાર બાદ ભાજપના નેતાઓએ 6 એપ્રિલ 1980ના રોજ મુંબઈમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીની પુનઃ રચના કરી. આ તારીખ એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે 6 એપ્રિલ 1930ના રોજ મહાત્મા ગાંધીએ મીઠાના કાયદાનો ભંગ કર્યો હતો.

ઈન્દિરા ગાંધી 1980ની લોકસભા પેટાચૂંટણીમાં જીતી ચૂક્યા હતા. જનતા પાર્ટીના વિભાજન પછી, કોંગ્રેસ સામે લડવા માટે બિન-કોંગ્રેસી પક્ષોને એકસાથે લાવવાના પ્રયાસો ફરીથી શરૂ થયા હતા.. જનસંઘના નેતાઓ…જેઓ બે વખત ડંખ માર્યા હતા…ખૂબ જ સાવધ હતા…..અને તેમને લાગ્યું કે તેઓ ફરી ક્યારેય તેમની ઓળખને અસર કરી શકે તેવું જોડાણ કરશે નહીં.

31 ઓક્ટોબર, 1984ના રોજ, ઈન્દિરા ગાંધીની તેમના એક અંગત સુરક્ષા ગાર્ડ દ્વારા હત્યા કરવામાં આવી હતી… જેના કારણે મોટા પ્રમાણમાં શીખ વિરોધી રમખાણો થયા હતા. જનસંઘ અને સંઘના કાર્યકરોએ હિંદુઓ અને શીખો વચ્ચે દુશ્મનાવટ ઉભી કરનાર તમામ પ્રયાસોને નિષ્ફળ બનાવવા માટે સક્રિય પ્રયાસ કર્યો હતો..ભારતના તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ ગિઆની ઝૈલ સિંહે 31 ઓક્ટોબરના રોજ રાજીવ ગાંધીને વડાપ્રધાન પદના શપથ લેવડાવ્યા હતા. લોકસભાની ચૂંટણી જાહેર થઈ હતી..ચૂંટણીમાં ઈન્દિરા ગાંધી પ્રત્યેની સહાનુભૂતિની લહેર છવાઈ ગઈ હતી..ભારતીય જનતા પાર્ટીની આ પ્રથમ ચૂંટણી હતી.. અને તે માત્ર બે બેઠકો જીતી શકી હતી.

આ રીતે શરૂઆતની યાત્રા ઘણી મુશ્કેલીઓ સાથે શરૂ થઈ હતી..1986માં પાર્ટી અધ્યક્ષ પદની જવાબદારી લાલકૃષ્ણ અડવાણીને સોંપવામાં આવી હતી. તે સમયે રાજીવ ગાંધી ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ રહ્યા હતા.. કારણ કે તેમની છબી ‘મિ. સ્વચ્છ’. એવું લાગતું હતું કે ભાજપ રાજકારણથી દૂર થઈ ગયો છે..પરંતુ એવું ન હતું. 1987માં બોફોર્સ કૌભાંડ પ્રકાશમાં આવ્યું હતું..જેમાં વરિષ્ઠ મંત્રી વીપી સિંહે બળવો કર્યો હતો. ‘મિસ્ટર ક્લીન’ની છબી ખરડાઈ હતી..

શાહબાનો કેસમાં તેમની લઘુમતી વોટ બેંકની રાજનીતિ ખુલ્લી પડી ગઈ હતી. ભાજપના કાર્યકરોએ આ મુદ્દે મોટા પાયે જનજાગૃતિના કાર્યક્રમોનું આયોજન કર્યું હતું..યુનિફોર્મ સિવિલ કોડની માંગ ફરી ઉઠી હતી…જાન્યુઆરી 1988માં ભાજપે રાજીવ ગાંધીના રાજીનામાની અને મધ્યસત્ર ચૂંટણીની જાહેરાતની માંગણી કરી હતી…. દેશભરમાં સત્યાગ્રહો થયા હતા..

3 માર્ચ, 1988 ના રોજ, લાલ કૃષ્ણ અડવાણી ફરીથી પાર્ટીના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા હતા… રાષ્ટ્રીય મોરચાની રચના ઓગસ્ટ 1988માં કરવામાં આવી હતી..એનટી રામારાવ તેના પ્રમુખ બન્યા હતા અને વીપી સિંહ તેના સંયોજક બન્યા હતા. અહીંથી જ જનતા દળનો જન્મ થયો હતો. 25 સપ્ટેમ્બર 1989ના રોજ ભાજપ અને શિવસેના વચ્ચે ગઠબંધન થયું હતું. ચૂંટણીના પરિણામો અપેક્ષા મુજબ આવ્યા હતા….રાજીવ ગાંધી સરકારને બહુમતી મળી નથી.

1984માં ભાજપને બે બેઠકો મળી હતી.. પરંતુ તેની બેઠકો વધીને 86 થઈ ગઈ. બોફોર્સ મુદ્દાની સાથે આ ચૂંટણીઓમાં ભાજપે બધા માટે ન્યાય, કોઈના તુષ્ટિકરણના નારા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. લાલકૃષ્ણ અડવાણી પહેલીવાર લોકસભામાં ચૂંટાયા હતા. જૂન 1989માં પાલમપુર (હિમાચલ પ્રદેશ)માં રાષ્ટ્રીય કાર્યકારિણીની બેઠકમાં શ્રી રામ જન્મભૂમિ આંદોલનને સમર્થન આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. આ સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદનો સળગતો મુદ્દો હતો. તે સ્યુડો-સેક્યુલરિઝમ અને દરેક ધર્મ માટે વાસ્તવિક સમાન સન્માન વચ્ચેનો સંઘર્ષ હતો.

અડવાણીની રામ રથયાત્રા 25 સપ્ટેમ્બરે પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયની જન્મજયંતિ પર સોમનાથથી શરૂ થઈ હતી.. અને કાર સેવામાં ભાગ લેવા માટે તે 30 ઓક્ટોબરે અયોધ્યા પહોંચવાની હતી. રથયાત્રાને લોકોનો અભૂતપૂર્વ સહયોગ મળ્યો હતો. 23 ઓક્ટોબરે બિહારના સમસ્તીપુર ખાતે રથયાત્રાને રોકી દેવામાં આવી હતી..અડવાણીને ત્યાં પાંચ અઠવાડિયા સુધી રાખવામાં આવ્યા હતા. 30 ઓક્ટોબરે તમામ સરકારી પ્રતિબંધોને બાયપાસ કરીને કાર સેવા હાથ ધરવામાં આવી હતી. કોંગ્રેસના બહારના સમર્થનથી ચંદ્રશેખર વડાપ્રધાન બન્યા અને અયોધ્યા મુદ્દાને ઉકેલવા માટે નિષ્ઠાવાન, નિષ્ફળ છતાં પ્રયાસો કર્યા. રાજીવ ગાંધીએ સાત મહિનાની અંદર તેમની સરકારમાંથી કોંગ્રેસનું સમર્થન પાછું ખેંચી લીધું.

જુલાઈ 1991માં યોજાયેલી ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપનો વિજય થયો. સ્યુડો સેક્યુલરિઝમનો પરાજય થયો હતો..કલ્યાણસિંહ મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા…જયારે લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન રાજીવ ગાંધીની હત્યા થઈ અને કોંગ્રેસને સહાનુભૂતિના મત મળ્યા હતા.. ભાજપની બેઠકો 86થી વધીને 119 થઈ હતી…. પીવી નરસિમ્હા રાવના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસની સરકાર બની હતી..રામ મંદિરનો મુદ્દો ઉકેલાઈ શક્યો ન હતો.. અને કાર સેવા દરમિયાન 6 ડિસેમ્બર 1992ના રોજ કાર સેવકોએ વિવાદિત માળખું તોડી પાડ્યું હતું. 1996 માં, પાર્ટી 161 બેઠકો સાથે સંસદમાં સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઉભરી અને અટલ બિહારી વાજપેયીના નેતૃત્વમાં સરકાર બનાવી હતી..જો કે બહુમતના અભાવે આ સરકાર માત્ર 13 દિવસ જ ચાલી શકી હતી..ત્યારબાદ 1999 માં ભાજપે ફરીથી NDA ગઠબંધન સાથે 303 બેઠકો જીતીને વાજપેયીના નેતૃત્વમાં પાંચ વર્ષ સુધી સરકાર ચલાવવાની તક મળી હતી…ત્યારબાદ 2004 અને 2009માં ભાજપને ઓછી બેઠકો મળી હતી.. પરંતુ 2014માં પાર્ટીએ 283 બેઠકો સાથે જંગી જીત મેળવી હતી.. નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં સરકાર બનાવી હતી. 2019 માં, પાર્ટીએ 300 થી વધુ બેઠકો જીતી અને NDA સાથે મળીને 350 થી વધુ બેઠકો જીતી હતી… અયોધ્યામાં રામ મંદિર નિર્માણ સહિત કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 નાબૂદ કરવા જેવા પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા. 2024માં યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણીમાં NDAને 294 બેઠકો જીતીને ફરીથી બહુમતી મળી અને નરેન્દ્ર મોદી ત્રીજી વખત દેશના વડાપ્રધાન બન્યા છે..

ભાજપની આ યાત્રા માત્ર પક્ષના વિકાસનું જ પ્રતીક નથી.. પરંતુ તે ભારતીય રાજનીતિમાં ઊંડા પરિવર્તનનો પણ સંકેત આપે છે. આ સફર અટલ બિહારી વાજપેયી, લાલ કૃષ્ણ અડવાણી અને નરેન્દ્ર મોદી જેવા ભાજપના નેતાઓના સંઘર્ષ અને નેતૃત્વની ગાથા છે… જેમણે પાર્ટીને આ સ્થાન સુધી પહોંચાડી છે..