રૂપિયાનું ઐતિહાસિક પુનરાગમન: RBIની ‘સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ થી ડોલર ધરાશાયી, 12 વર્ષનો સૌથી મોટો ઉછાળો

વૈશ્વિક યુદ્ધની આશંકા અને આસમાને પહોંચેલી મોંઘવારી વચ્ચે ભારતીય ચલણ ‘રૂપિયા’એ આજે મેદાન માર્યું છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના એક વ્યૂહાત્મક પગલાએ ચલણ બજારમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. 2 એપ્રિલ 2026નો આ દિવસ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે આશાનું કિરણ લઈને આવ્યો છે.કારણ કે ડોલર સામે રૂપિયો 1.8% મજબૂત થયો છે. સપ્ટેમ્બર 2013 પછીનો આ સૌથી મોટો એકદિવસીય ઉછાળો છે.

RBIનો એ ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’ જેણે સટ્ટાખોરોની કમર તોડી

ગઈકાલ સુધી 95 ના સ્તરને સ્પર્શવા જઈ રહેલો રૂપિયો અચાનક કેવી રીતે મજબૂત થયો? તેની પાછળ RBIની એક કડક નીતિ જવાબદાર છે:

• NDF માર્કેટ પર અંકુશ: 1 એપ્રિલના રોજ RBIએ બેંકો માટે ‘નો-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ્સ’ (NDF) ના નિયમો અત્યંત કડક કરી દીધા.

• સટ્ટાખોરી પર લગામ: રોકાણકારો ભવિષ્યમાં ડોલર મોંઘો થશે તેવી ધારણાએ ડોલરની કૃત્રિમ માંગ ઉભી કરી રહ્યા હતા. RBIએ આ સટ્ટાખોરી અટકાવવા માટે એક્સચેન્જ કોન્ટ્રાક્ટ્સના પુનઃ બુકિંગ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે.

• ડોલરનો વેચાણ મારો: નિયમો કડક થતા જ બેંકો અને મોટી કંપનીઓએ સંગ્રહ કરી રાખેલા ડોલર બજારમાં વેચવાનું શરૂ કર્યું, જેના પરિણામે રૂપિયો સુધરીને 93.17 ના સ્તરે પહોંચી ગયો.

વૈશ્વિક વિષમ સંજોગો વચ્ચે ભારતની મજબૂતી

રૂપિયાની આ છલાંગ એટલા માટે આશ્ચર્યજનક છે કારણ કે વિશ્વ અત્યારે સંકટના મોરચે છે:

1. ટ્રમ્પની ધમકી: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવતા કાચા તેલના ભાવમાં ભડકો થયો છે.

2. ક્રૂડ ઓઈલનો ઉછાળો: બ્રેન્ટ ક્રૂડ $106 પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયું છે. સામાન્ય રીતે તેલ મોંઘું થતા રૂપિયો નબળો પડે છે. પરંતુ આજે RBIના દેશી દાવે વૈશ્વિક દબાણને પછાડ્યું છે.

આ સામાન્ય જનતા માટે કેમ મહત્વનું છે?

રૂપિયાની મજબૂતીનો સીધો અર્થ છે કે વિદેશથી મંગાવવામાં આવતી વસ્તુઓ (આયાત) સસ્તી થશે. જો રૂપિયો આ રીતે ટકી રહેશે તો:

• મોંઘવારી પર બ્રેક: આયાતી ઈંધણ, ખાદ્યતેલ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ વસ્તુઓના ભાવમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.

• વિદેશી પ્રવાસ અને શિક્ષણ: વિદેશમાં ભણતા વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રવાસીઓ માટે ડોલરની ચૂકવણી સસ્તી બનશે.

નિષ્ણાતોનું મંતવ્ય: > “RBIના આ પગલાએ બજારને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે કેન્દ્રીય બેંક રૂપિયામાં અસ્થિરતા સહન કરશે નહીં. જોકે, જ્યાં સુધી ક્રૂડ ઓઈલ $100ની નીચે નહીં આવે ત્યાં સુધી લાંબા ગાળાનું દબાણ યથાવત રહી શકે છે.