ગુજરાત વિધાનસભામાં આજે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ જોવા મળી હતી. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે રાજ્યમાં ‘સમાન નાગરિક સંહિતા’ (Uniform Civil Code – UCC) બિલ 2026 રજૂ કરીને સામાજિક સુધારણાની દિશામાં મક્કમ ડગલું ભર્યું છે. આ સાથે જ ઉત્તરાખંડ બાદ ગુજરાત આ કાયદો લાવનાર દેશનું બીજું રાજ્ય બનવા જઈ રહ્યું છે.
ગૃહ રાજ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ આ દિવસને ગુજરાતના ઇતિહાસનો ‘સોનેરી દિવસ‘ ગણાવ્યો છે.
UCC બિલની મુખ્ય વિશેષતાઓ અને મોટા ફેરફારો
આ 209 પાનાનું વિસ્તૃત બિલ લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો અને લિવ-ઇન સંબંધો જેવા વિષયોમાં તમામ ધર્મો માટે એકસમાન કાયદો લાગુ કરશે:
-
લગ્ન અને છૂટાછેડા: * તમામ ધર્મોમાં લગ્નની નોંધણી (Registration) હવે ફરજિયાત બનશે.
-
લગ્ન માટે પુરુષની ઉંમર 21 વર્ષ અને સ્ત્રીની ઉંમર 18 વર્ષ હોવી અનિવાર્ય છે.
-
-
બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ: એકથી વધુ લગ્ન કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, જે મહિલાઓના સન્માન અને લૈંગિક સમાનતા માટે ક્રાંતિકારી ગણાય છે.
-
લિવ-ઇન રિલેશનશિપ: લિવ-ઇન સંબંધોમાં રહેતા યુગલો માટે પણ નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત રહેશે. નિયમનું ઉલ્લંઘન કરનાર સામે દંડ અને કાયદાકીય કાર્યવાહીની જોગવાઈ છે.
-
સમાન વારસાઈ હક: મિલકત અને વારસાના અધિકારોમાં દીકરા અને દીકરી (સ્ત્રી-પુરુષ) બંનેને સમાન દરજ્જો આપવામાં આવશે.
મહિલા સશક્તિકરણનો નવો યુગ
આ બિલ રજૂ થતા જ રાજ્યભરના મહિલા સંગઠનોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો. અનેક મહિલા પ્રતિનિધિઓએ વિધાનસભા પહોંચી મુખ્યમંત્રીને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા.
“આ નિર્ણયથી વર્ષોથી લગ્ન અને નાગરિક બાબતોમાં ન્યાયની રાહ જોઈ રહેલી લાખો મહિલાઓને સાચા અર્થમાં કાનૂની સુરક્ષા અને સમાન અધિકાર પ્રાપ્ત થશે.” — સરકારી પ્રવક્તા
રાજકીય અને સામાજિક મહત્વ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ‘એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત‘ ના વિઝનને સાકાર કરવા તરફ ગુજરાતનું આ પગલું અત્યંત નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે. હર્ષ સંઘવીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે કે, પક્ષપાત ભૂલીને તમામ ધારાસભ્યો મહિલાઓના હિતમાં આ બિલને સમર્થન આપશે.
UCC લાગુ થવાથી શું બદલાશે? (એક નજરે)
ક્ષેત્ર |
વર્તમાન સ્થિતિ |
UCC બાદ (સૂચિત) |
લગ્ન પ્રથા |
ધર્મ મુજબ અલગ અલગ નિયમો |
તમામ માટે એકસમાન કાયદો |
લગ્નની વય |
અલગ અલગ જોગવાઈઓ |
સ્ત્રી: 18, પુરુષ: 21 (ફરજિયાત) |
નોંધણી |
બધે ફરજિયાત નહોતી |
લગ્ન અને લિવ-ઇન બંનેની નોંધણી ફરજિયાત |
વારસો |
ધાર્મિક કાયદા મુજબ વહેંચણી |
સ્ત્રી-પુરુષને મિલકતમાં સમાન હક |