વિશ્વના ટોચના સ્માર્ટફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ દેશોની યાદીમાં ભારતનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, વાસ્તવિકતા એ છે કે ચીનની સ્માર્ટફોન કંપનીઓના બળ પર ભારત સ્માર્ટફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ રહ્યું છે. ચીનની કંપનીઓ ભારતમાં મોટા પાયે સ્માર્ટફોનનું ઉત્પાદન કરે છે. તે અન્ય દેશોમાં પણ નિકાસ કરે છે. જો આપણે ભારતની વાત કરીએ તો ભારતની ટોપ સ્માર્ટફોન કંપની Vivo છે, જે ચીનની કંપની છે. ઉપરાંત, જો આપણે ટોચની 5 ભારતીય સ્માર્ટફોન બ્રાન્ડ્સ વિશે વાત કરીએ, તો તમને 3 થી 4 ચીની બ્રાન્ડ્સ મળશે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું ચીન ભારતનું ઘુંટણુ બની ગયું છે. શું ભારતીય સ્માર્ટફોન માર્કેટ ડ્રેગન વિના ટકી ન શકે?
ભારતને નુકસાન સહન કરવું પડ્યું
કેન્દ્રીય મંત્રાલયોના અહેવાલો અનુસાર, ચીન સાથેના તણાવનું નુકસાન ભારતને થયું છે. તેના કારણે સ્માર્ટફોન સહિત ભારતના ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન ઉદ્યોગને લગભગ 2 અબજ ડોલરનું નુકસાન થયું છે. આ ઉપરાંત તેણે ઈલેક્ટ્રોનિક ચીજવસ્તુઓના નિકાસ મોરચે પણ નુકસાનનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
ભારત ઉત્પાદન માટે ચીન પર નિર્ભર છે
ભારતીય ટેક ઈન્ડસ્ટ્રી પ્રોડક્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે સંપૂર્ણપણે ચીન પર નિર્ભર છે. તમને જણાવી દઈએ કે ભારતમાં બનેલા લેપટોપ, કોમ્પ્યુટર, મોબાઈલ અને અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક સામાનના ભાગો ચીનથી આયાત કરવામાં આવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2024માં ચીનમાંથી $89.8 બિલિયનના મૂલ્યના ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ટેલિકોમ ઉત્પાદનોની આયાત કરવામાં આવી છે, જે કુલ ભાગોની આયાતના લગભગ 44 ટકા છે. વર્ષ 2007 થી 2019 દરમિયાન ઈન્ટીગ્રેટેડ સર્કિટ્સની આયાત 166 મિલિયન ડોલર છે, જે વર્ષ 2020 અને 2022માં વધીને 4.2 બિલિયન ડોલર થશે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન, ટ્રાન્ઝિસ્ટર અને ડાયોડ અને સેમિકન્ડક્ટર $133.3 મિલિયનથી વધીને $2.3 બિલિયન થયા છે.
સ્થાનિક ઉત્પાદન પર ભાર
મોબાઇલ PLI યોજના વર્ષ 2020-21માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે દરમિયાન સ્થાનિક સ્તરે સ્માર્ટફોનના ઉત્પાદન પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. આવી સ્થિતિમાં, એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી હતી કે ચીનથી આવતા ઉત્પાદનની સાથે ભાગોના સપ્લાયમાં ઘટાડો થશે. જો કે, ચીન હજુ પણ મેન્યુફેક્ચરિંગ પાર્ટ્સનો મુખ્ય સપ્લાયર છે. જો કે, ભારત સરકાર લાંબા સમયથી સ્થાનિક સ્તરે ભાગો સપ્લાય કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ યોજના હેઠળ ભારતમાં સ્થાનિક સ્તરે સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. તેમજ સરકાર ભારતીય નાગરિકોને ચીનની કંપનીઓમાં તૈનાત કરવાની તૈયારી કરી રહી છે, જેથી ભારતમાં ચીનની દખલગીરી ઓછી કરી શકાય. આ વ્યૂહરચના હેઠળ ટાટા જેવી કંપનીઓ ચાઈનીઝ સ્માર્ટફોન બ્રાન્ડ Vivoમાં હિસ્સો ખરીદી રહી છે. આ ઉપરાંત, ભારત સરકાર સ્માર્ટફોન વિતરણમાં ભારતીય કંપનીઓને પણ સામેલ કરવા માંગે છે.