રિઝર્વ બેંક (RBI) એ દેશની બેંકોમાં દાવા વગરના પડેલા હજારો કરોડ રૂપિયાની માહિતી મેળવવા અને તેના સમાધાન માટે ‘100 ડેઝ 100 પે’ અભિયાન શરૂ કર્યું છે. આ અંતર્ગત, 100 દિવસમાં, ભારતના દરેક જિલ્લામાં દરેક બેંકમાં જમા કરાયેલ દાવા વગરની ડિપોઝિટને શોધીને તેનો નિકાલ કરવામાં આવશે. રિઝર્વ બેંકે તેના અભિયાન વિશે કહ્યું છે કે આ રીતે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં જમા કરાયેલા ઇન ક્લેઇમ્ડ રકમને ઘટાડી શકાય છે અને જમા રકમ તેમના હકના માલિકો અને દાવેદારો સુધી પહોંચાડી શકાય છે.
દાવા વગરની ડિપોઝિટ કેટલી છે?
સમજો કે તેને દાવા વગરની ડિપોઝિટ કહેવામાં આવે છે જેનો 10 વર્ષ કે તેથી વધુ સમયથી વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો નથી. બેંકિંગ સિસ્ટમમાં, તેને ઇન એક્ટિવ ડિપોઝિટ તરીકે ગણવામાં આવે છે. જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો (PSB’s) એ ફેબ્રુઆરી 2023 સુધી રિઝર્વ બેંકને આશરે રૂપિયા 35,000 કરોડની દાવા વગરની રકમ ટ્રાન્સફર કરી હતી. આ રકમ એવા ખાતાઓમાં જમા કરવામાં આવી હતી જેમાં 10 વર્ષ કે તેથી વધુ સમયથી કોઈ ટ્રાજેક્શન થયો ન હતો. આ રકમ વિવિધ બેંકોના 10.24 કરોડ ખાતાઓ સાથે સંબંધિત હતી.
રિઝર્વ બેંક માહિતી આપે છે બેંકો
આ દાવા વગરની રકમ અંગેની પ્રોસેસ હેઠળ, જે ખાતાઓમાં જમા રકમ માટે કોઈ દાવેદાર નથી, તે પછી બેંકો દ્વારા આરબીઆઈને જાણ કરવામાં આવે છે. આ પછી, આ દાવા વગરની ડિપોઝિટ ડિપોઝિટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ ફંડ (DEAF) માં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે. આરબીઆઈ આવી ડિપોઝિટ અંગે જાગૃતિ ઝુંબેશ ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે, જેથી તેના કાનૂની અધિકારો શોધી શકાય.
દાવા વગરની ડિપોઝિટ કેમ વધે છે?
આવી દાવા વગરની ડિપોઝિટમાં વધારો થવાના ઘણા કારણો છે. આમાંના કેટલાકનો ઉલ્લેખ કરવા માટે, ડિપોઝિટરનું મૃત્યુ થયું છે અને તેના નોમિની દસ્તાવેજોમાં નોંધાયેલ નથી, તેથી તે ખાતામાં જમા રકમ માટે કોઈ દાવેદાર મળ્યો નથી. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે તાજેતરમાં ફાઇનાન્શિયલ સ્ટેબિલિટી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ (FSDC)ની બેઠકમાં આ અંગે વિશેષ અભિયાન ચલાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
35,000 કરોડની આ દાવા વગરની રકમ અંગે, નાણાપ્રધાન નિર્મલા સીતારમણે રેગ્યુલેટરીને તેના પતાવટ માટે એક વિશેષ ઝુંબેશ ચલાવવા કહ્યું હતું જ્યાં તે બેંકિંગ શેર, ડિવિડન્ડ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા વીમાના રૂપમાં પડેલી હોય. રિઝર્વ બેંકે હવે દાવો ન કરેલી રકમની પતાવટ કરવાની યોજના તૈયાર કરી છે.