વસ્તીના મામલામાં ભારતે ચીનને પણ પાછળ છોડી દીધું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના આંકડા મુજબ ભારત હવે વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બની ગયો છે. ભારતની વસ્તી 142.86 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે જ્યારે ચીનની વસ્તી 142.57 કરોડ છે.
વસ્તીના મામલામાં ભારતે ચીનને પણ પાછળ છોડી દીધું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના આંકડા મુજબ ભારત હવે વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બની ગયો છે. ભારતની વસ્તી 142.86 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે જ્યારે ચીનની વસ્તી 142.57 કરોડ છે. ભારતની વસ્તી હવે 29 લાખ વધી ગઈ છે. 1950 પછી આ પહેલીવાર છે કે જ્યારે ભારતની વસ્તી ચીનની વસ્તીથી આગળ નીકળી ગઈ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ ગયા વર્ષે આગાહી કરી હતી કે આવતા વર્ષ સુધીમાં ભારત વસ્તીના મામલે ચીનને પાછળ છોડી દેશે.
આ સંદર્ભમાં, NFPAના ‘ધ સ્ટેટ ઑફ વર્લ્ડ પોપ્યુલેશન રિપોર્ટ, 2023’ એ બુધવારે પોતાનો રિપોર્ટ જાહેર કર્યો છે. આ રિપોર્ટનું નામ છે ‘8 બિલિયન લાઈવ્સ, ઈન્ફિનિટ પોસિબિલિટીઝઃ ધ કેસ ફોર રાઈટ્સ એન્ડ ચોઈસ’. આ આંકડાઓ ‘ડેમોગ્રાફિક ઈન્ડિકેટર્સ’ની શ્રેણીમાં આપવામાં આવ્યા છે.
UNFPAના મીડિયા સલાહકાર અન્ના જેફરીઝે કહ્યું, “હા, એ સ્પષ્ટ નથી કે ભારતે ચીનને ક્યારે પાછળ છોડી દીધું.” જેફરીઝે કહ્યું, “ખરેખર બંને દેશોની સરખામણી કરવી ખૂબ મુશ્કેલ છે. કારણ કે બંને દેશોના ડેટા કલેક્શનમાં થોડો જ તફાવત છે.” તેમણે કહ્યું કે આ રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ છે કે ગયા વર્ષે ચીનની વસ્તી ટોચ પર પહોંચી હતી અને હવે તેમાં ઘટાડો થવા લાગ્યો છે. તે જ સમયે, ભારતની વસ્તી હાલમાં વધી રહી છે. જો કે ભારતની વસ્તી વૃદ્ધિ દરમાં પણ 1980 થી ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે ભારતની વસ્તી વધી રહી છે પરંતુ તેનો દર હવે પહેલાની સરખામણીએ ઘટ્યો છે.
ભારતમાં આ વસ્તી સૌથી વધુ
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારતની 25 ટકા વસ્તી 0 થી 14 વર્ષની વચ્ચે છે. આ સિવાય 18 ટકા લોકો 10 થી 19 વર્ષની વયજૂથના છે. 10 થી 24 વર્ષની વયજૂથના લોકોની સંખ્યા 26 ટકા છે. તે જ સમયે, 15 થી 64 વર્ષની વચ્ચેના લોકોની સંખ્યા 68 ટકા છે અને 7 ટકા લોકો 65 વર્ષથી ઉપર છે. ચીનની વાત કરીએ તો, 17% 0 થી 14 વર્ષની વચ્ચે, 12% 10 થી 19, 10 થી 24 વર્ષ 18%, 15 થી 64 વર્ષ 69% અને 65 થી ઉપરના લોકોની સંખ્યા 14% છે.
2050 સુધીમાં વસ્તી 166 કરોડ સુધી પહોંચી જશે
યુએસ સરકારના એક રિપોર્ટ અનુસાર, 18મી સદીમાં વસ્તી લગભગ 120 મિલિયન હશે. 1820માં ભારતની વસ્તી લગભગ 13.40 કરોડ હતી. 19મી સદી સુધીમાં ભારતની વસ્તી 23 કરોડના આંકડાને વટાવી ગઈ. 2001માં ભારતની વસ્તી 100 કરોડને વટાવી ગઈ હતી. અત્યારે ભારતની વસ્તી 140 કરોડની આસપાસ છે. 2050 સુધીમાં ભારતની વસ્તી 166 કરોડની આસપાસ હશે.
આ કારણે વધી રહી છે ભારતમાં વસ્તી
ભારતમાં વસ્તી વધારાના ત્રણ મુખ્ય કારણો છે. પ્રથમ, બાળ મૃત્યુદરમાં ઘટાડો એનો અર્થ એ છે કે એક વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના મૃત્યુમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. બીજું- નવજાત મૃત્યુદરમાં ઘટાડો થયો છે, એટલે કે 28 દિવસ સુધીના બાળકોના મૃત્યુમાં ઘટાડો થયો છે. અને ત્રીજું, અંડર-5 મૃત્યુદરમાં ઘટાડાનો અર્થ એ છે કે પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના મૃત્યુની સંખ્યામાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે.
કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયની હેલ્થ મેનેજમેન્ટ ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ (HMIS) ના 2021-22ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં શિશુ મૃત્યુદર, નવજાત મૃત્યુદર અને 5 વર્ષથી ઓછી વયના મૃત્યુદરમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે.
આ રિપોર્ટ અનુસાર, 2012માં ભારતમાં શિશુ મૃત્યુદર દર એક હજાર બાળકોએ 42 હતો, જે 2020માં ઘટીને 28 થઈ ગયો. એટલે કે 2012માં જન્મેલા દરેક બાળકમાંથી 42 એક વર્ષ પણ જીવી શક્યા નથી.
એ જ રીતે, 2012માં દર હજાર બાળકોએ બાળ મૃત્યુદર પણ 29 હતો, જે ઘટીને હવે 20 થયો છે. જયારે 2012 માં દર એક હજાર બાળકો પર 5 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોનો મૃત્યુદર પણ 52 હતો, જે 2020 માં ઘટીને 32 થયો છે.
બીજી તરફ ચીનમાં જન્મ દર ઘટી રહ્યો છે. ચીનના સરકારી આંકડા દર્શાવે છે કે 2022માં દેશમાં જન્મ દર હજાર લોકો દીઠ 6.77 હતો, જ્યારે 2021માં તે 7.52 હતો. 1949 પછી ચીનમાં જન્મદરમાં ઘટાડો આ પ્રથમ વખત હતો.
ભારતમાં જન્મેલા બાળકોની સંખ્યા 78 દેશોની વસ્તી જેટલી
સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો અંદાજ છે કે ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 25 મિલિયન બાળકો જન્મે છે. તે જ સમયે, ભારત કરતાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા ચીનમાં લગભગ અડધા બાળકોનો જન્મ થાય છે. 2022માં ચીનમાં 95 લાખ બાળકોનો જન્મ થયો હતો. 2021 ની તુલનામાં, આ લગભગ 10 ટકાનો ઘટાડો હતો.
ભારતના કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના તાજેતરના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વર્ષ 2021-22માં 2.03 કરોડથી વધુ બાળકોનો જન્મ થયો છે. એટલે કે દરરોજ સરેરાશ 56 હજાર બાળકોનો જન્મ થયો. અગાઉ વર્ષ 2020-21માં બે કરોડથી વધુ બાળકોનો જન્મ થયો હતો. આનો અર્થ એ થયો કે 2020-21ની સરખામણીમાં 2021-22માં 1.32 લાખ વધુ બાળકોનો જન્મ થયો છે. આ આંકડો પણ આશ્ચર્યજનક છે કારણ કે જો વિશ્વના 78 દેશોની વસ્તી ઉમેરવામાં આવે તો આ સંખ્યા બે કરોડથી થોડી વધુ છે.