સુપ્રીમ કોર્ટ: મહિલા કર્મચારી ત્રીજા બાળક માટે પણ પ્રસૂતિ રજા મેળવવા હકદાર, સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય

એક સીમાચિહ્નરૂપ નીતિ-નિર્માણ નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે,, પ્રસૂતિ લાભો સ્ત્રીના પ્રજનન અધિકારોનો એક ભાગ છે..પ્રસૂતિ રજાએ લાભોનો એક અભિન્ન ભાગ છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના તે આદેશને રદ કર્યો જેમાં એક સરકારી શિક્ષિકાને તેના ત્રીજા બાળકના જન્મ માટે પ્રસૂતિ રજા આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો.. અને કહ્યું હતું કે રાજ્યની નીતિ મુજબ, પ્રસૂતિ રજાના લાભો બે બાળકો સુધી મર્યાદિત છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયની દેશવ્યાપી અસર પડશે. દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં, સરકારી કે ખાનગી કચેરીઓમાં પગાર સાથે પ્રસૂતિ રજાની સુવિધા ફક્ત બે બાળકો સુધી મર્યાદિત છે. સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી સુવિધાઓ ત્રીજા બાળકના જન્મ સમયે સમાપ્ત થાય છે. હવે સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય નીતિગત પરિવર્તનનો માર્ગ મોકળો કરી શકે છે.

ન્યાયાધીશ અભય એસ ઓકા અને ઉજ્જલ ભુયાનની બેન્ચે જણાવ્યું કે, “અમે પ્રજનન અધિકારોની વિભાવના પર ઊંડાણપૂર્વક વિચાર કર્યો છે અને ઠરાવ્યું છે કે પ્રસૂતિ લાભો પ્રજનન અધિકારોનો એક ભાગ છે..પ્રસૂતિ રજા એ પ્રસૂતિ લાભોનો એક અભિન્ન ભાગ છે.” તેથી, હાઇકોર્ટના વાંધાજનક આદેશને રદ કરવામાં આવે છે. હાઈકોર્ટના નિર્ણયમાં જણાવાયું કે પ્રસૂતિ રજા એ મૂળભૂત અધિકાર નથી.. પરંતુ વૈધાનિક અધિકાર અથવા સેવાની શરતોમાંથી ઉદ્ભવતો અધિકાર છે.

આ કેસમાં, રાજ્ય સરકાર દ્વારા પ્રસૂતિ રજા માટેની વિનંતી નકારી કાઢવામાં આવ્યા બાદ મહિલા સરકારી કર્મચારીએ મદ્રાસ હાઇકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. તેના પહેલા લગ્નથી બે બાળકો હતા.. અને છૂટાછેડા પછી બંને તેમના પિતાની કસ્ટડીમાં હતા. 2018 માં ફરીથી લગ્ન કર્યા પછી તેણીએ તેના ત્રીજા બાળકના જન્મ માટે પ્રસૂતિ રજા માંગી.. જે તેણી સેવામાં જોડાયા પછી જન્મેલા પહેલા બાળક હતા.

એક જ ન્યાયાધીશે મહિલાની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો

મહિલાની રિટ અરજીને મંજૂરી આપતા, હાઇકોર્ટના એક જજએ ઠરાવ્યું કે મેટરનિટી બેનિફિટ એક્ટ, 1961 ની કલમ 5 પ્રસૂતિની સંખ્યા પર કોઈ મર્યાદા મૂકતી નથી.. અને તેથી મેટરનિટી બેનિફિટનો દાવો કરી શકાય છે. રાજ્ય સરકારે આ નિર્ણયને અપીલમાં પડકાર્યો. સિંગલ જજના આદેશને બાજુ પર રાખીને, હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે ઠરાવ્યું કે,, રાજ્યના બે બાળકોના ધોરણને ધ્યાનમાં રાખીને અરજદાર ત્રીજા બાળક માટે પ્રસૂતિ રજા મેળવવા માટે હકદાર નથી.