કુંભને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક મેળાઓમાંનો એક માનવામાં આવે છે. ૩૦-૪૫ દિવસ સુધી ચાલતો મહાકુંભ હિન્દુઓ માટે ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. દર ૧૨ વર્ષે હરિદ્વાર, પ્રયાગરાજ, ઉજ્જૈન અને નાસિકમાં મહા કુંભ મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે અને આમાંનો સૌથી ભવ્ય મેળો પ્રયાગરાજમાં યોજાતો મહા કુંભ મેળો છે.
કુંભ મેળામાં ભાગ લેવા માટે માત્ર ભારતમાંથી જ નહીં, વિશ્વના ખૂણે ખૂણેથી લોકો આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે કુંભ મેળા દરમિયાન ગંગા નદીમાં સ્નાન કરવાથી વ્યક્તિના બધા પાપ ધોવાઈ જાય છે અને તેને મોક્ષ મળે છે. કુંભનો શાબ્દિક અર્થ થાય છે વાસણ. આ કુંભ મેળો ઋષિમુનિઓના સમયથી યોજાઈ રહ્યો છે. ૩૦-૪૫ દિવસ સુધી ચાલતો મહાકુંભ હિન્દુઓ માટે ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. થોડા વર્ષો પહેલા હરિદ્વારમાં કુંભ મેળો યોજાયો હતો.
પ્રયાગરાજમાં વર્ષ 2025નો મહા કુંભ મેળો યોજાઈ રહ્યો છે. મહા કુંભ મેળો ૧૩ જાન્યુઆરીએ પૂર્ણિમાના દિવસે શરૂ થશે અને ૨૬ ફેબ્રુઆરીએ મહા શિવરાત્રીના રોજ સમાપ્ત થશે.
મહાકુંભના છ શાહી સ્નાન ક્યારે થશે?
પ્રયાગરાજ કુંભ મેળામાં છ શાહી સ્નાન થશે. મહાકુંભ મેળાનું પહેલું શાહી સ્નાન ૧૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ ના રોજ થશે. બીજું શાહી સ્નાન ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ મકર સંક્રાંતિ પર, ત્રીજું સ્નાન ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ મૌની અમાવસ્યા પર, ચોથું શાહી સ્નાન ૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ વસંત પંચમી પર, પાંચમું શાહી સ્નાન માઘ પૂર્ણિમાના રોજ થશે. ૧૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ ના રોજ થશે અને છેલ્લું શાહી સ્નાન ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ ના રોજ મહાશિવરાત્રીના રોજ થશે.
મહાકુંભ મેળામાં બનશે આ શુભ સંયોગ
મહાકુંભ મેળા પર રવિ યોગ બનવા જઈ રહ્યો છે. આ દિવસે, આ યોગ સવારે 7:15 વાગ્યે રચાશે અને 10:38 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. આ દિવસે ભાદ્રવ યોગનો પણ સંયોગ બની રહ્યો છે અને આ યોગમાં ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
મહાકુંભ મેળાનું ઐતિહાસિક મહત્વ
માન્યતા અનુસાર, મહાકુંભ મેળો સમુદ્ર મંથન સાથે સંબંધિત છે. કથા અનુસાર, એક વખત દુર્વાસા ઋષિના શ્રાપને કારણે ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ નબળા પડી ગયા હતા. આનો ફાયદો ઉઠાવીને, રાક્ષસોએ દેવતાઓ પર હુમલો કર્યો અને આ યુદ્ધમાં દેવતાઓનો પરાજય થયો. પછી બધા દેવતાઓ ભેગા થઈને ભગવાન વિષ્ણુ પાસે મદદ માટે ગયા અને તેમને બધી વાત કહી. ભગવાન વિષ્ણુએ રાક્ષસોને સમુદ્રમંથન કરીને તેમાંથી અમૃત કાઢવાની સલાહ આપી. જ્યારે સમુદ્ર મંથનમાંથી અમૃતનો ઘડો નીકળ્યો, ત્યારે ભગવાન ઇન્દ્રના પુત્ર જયંતે તેને લઈને આકાશમાં ઉડાન ભરી.
આ બધું જોઈને, રાક્ષસો પણ અમૃતનો ઘડો લેવા માટે જયંતની પાછળ દોડ્યા અને ઘણી મહેનત પછી, અમૃતનો ઘડો રાક્ષસોના હાથમાં આવી ગયો. આ પછી, અમૃત કળશ પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે 12 દિવસ સુધી યુદ્ધ થયું. સમુદ્ર મંથન દરમિયાન, હરિદ્વાર, ઉજ્જૈન, પ્રયાગરાજ અને નાસિકમાં કળશમાંથી અમૃતના કેટલાક ટીપા પડ્યા હતા, તેથી આ ચાર સ્થળોએ મહાકુંભ મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે.