વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને તેમના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારે વર્ષ 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત બનાવવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. શું ભારત આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરી શકશે કે નહીં? જ્યારે ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર રઘુરામ રાજનને આ વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું કે મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ અંગે જે પ્રકારનો “પ્રચાર” કરવામાં આવી રહ્યો છે તેનાથી ભારત મોટી ભૂલ કરી રહ્યું છે.
રઘુરામ રાજનના મતે દેશમાં અનેક માળખાકીય સમસ્યાઓ છે, જેનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ. હાલમાં સૌથી મોટો પડકાર કામદારોના શિક્ષણ અને કૌશલ્ય સમૂહને સુધારવાનો છે. ‘બ્લૂમબર્ગ’ સાથે વાત કરતા પૂર્વ આરબીઆઈ ગવર્નરે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે ભારત વર્ષ 2047 સુધીમાં વિકસિત દેશ બની શકશે નહીં અને જો ઘણા બાળકો હાઈસ્કૂલ સુધી પણ શિક્ષણ મેળવી શકશે નહીં અને ડ્રોપ આઉટ રેટ પણ રહેશે. ઉચ્ચ, ધ્યેય વિશે વાત કરવી એકદમ “બકવાસ” છે.
રઘુરામ રાજને વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “અમારી પાસે વધતી જતી વર્કફોર્સ (કામદારો) છે, પરંતુ જો આ કામદારો સારી નોકરીમાં હશે તો જ તે એક લાભાંક બનશે. મને લાગે છે કે આ સંભવિત દુર્ઘટના છે જેનો આપણે સામનો કરી રહ્યા છીએ.”
કોરોના વાયરસ રોગચાળા પછી બાળકોની શીખવાની અને સમજવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો દર્શાવતા કેટલાક અભ્યાસોને ટાંકીને રઘુરામ રાજને એમ પણ કહ્યું – સૌ પ્રથમ, આપણે દેશના કર્મચારીઓને રોજગાર યોગ્ય બનાવવાની જરૂર છે, ત્યારબાદ આપણે તેમને શિક્ષણ પ્રદાન કરવાની જરૂર છે. ભાર મૂકવો જોઈએ.
મોદી સરકારની નીતિ પર સવાલ ઉઠાવતા આરબીઆઈના પૂર્વ ગવર્નરે કહ્યું કે દેશની શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સુધારો કરવાને બદલે સરકારનું ધ્યાન ચીફ મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા હાઈ-પ્રોફાઈલ પ્રોજેક્ટ તરફ છે. રઘુરામ રાજનના મતે, “અમારે વ્યવહારિક અભિગમની જરૂર છે.” ચીનના ડેંગ જિયાઓપિંગને ટાંકતા તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જો ભારત ચીન પાસેથી કંઈ શીખે તો તેણે સમજવું જોઈએ કે “બિલાડી કાળી છે કે સફેદ છે તેનાથી કોઈ ફરક નથી પડતો. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે તે ઉંદરને પકડે છે કે નહીં